Het speelveld van ondernemer en investeerder | Geschiloplossing tussen aandeelhouders
Met verwijzing naar mijn vorige blogs in deze serie over de aandeelhoudersovereenkomst, leaver-bepalingen en exits, sta ik nu stil bij een onderwerp dat pas relevant wordt als de samenwerking spaak loopt: geschiloplossing tussen aandeelhouders. Juist in het speelveld van ondernemer en investeerder – waar belangen parallel lopen zolang het goed gaat, maar uiteen kunnen lopen zodra het tegenzit – is het van belang om te weten welke juridische instrumenten beschikbaar zijn wanneer overleg niet meer tot een oplossing leidt.
In dit blog bespreek ik de drie belangrijkste wettelijke instrumenten: de geschillenregeling, de uitkoopregeling en het enquêterecht. Net als in de andere blogs in deze serie geldt: goede afspraken aan de voorkant voorkomen gedoe bij de finish, maar het helpt om te weten welke wettelijke vangrails er zijn als het toch misgaat.
- De geschillenregeling: uitstoting en uittreding
De geschillenregeling (artikel 2:336 en verder BW) biedt twee spiegelbeeldige instrumenten. Met de uitstotingsprocedure kan een (groep) aandeelhouder(s) vorderen dat een andere aandeelhouder zijn aandelen overdraagt. Met de uittredingsprocedure kan een aandeelhouder die zodanig in zijn rechten of belangen is geschaad dat het voortduren van zijn aandeelhouderschap in redelijkheid niet meer kan worden gevergd, vorderen dat zijn medeaandeelhouders de aandelen overnemen.
Per 1 januari 2025 is de geschillenregeling ingrijpend gewijzigd door de Wet aanpassing geschillenregeling en verduidelijking ontvankelijkheidseisen enquêteprocedure (Wagevoe). De belangrijkste veranderingen:
- De Ondernemingskamer is nu de enige feitelijke instantie voor de geschillenregeling – voorheen was dat de rechtbank. Dit verkort de doorlooptijd en brengt de procedure bij een gespecialiseerde rechter.
- Het toetsingscriterium voor uitstoting is verruimd: ook gedragingen in een andere hoedanigheid – bijvoorbeeld als bestuurder of privépersoon – kunnen nu worden meegewogen.
- Certificaathouders van wie de positie vergelijkbaar is met die van aandeelhouders, kunnen nu ook een beroep doen op de geschillenregeling.
In de praktijk zie je dat deze wijzigingen de geschillenregeling meer en meer een reëel en effectief instrument maken om verstoorde aandeelhoudersverhoudingen definitief te ontvlechten.
- De uitkoopregeling
De uitkoopregeling (artikel 2:201a BW) staat open voor een aandeelhouder die ten minste 95% van het geplaatste kapitaal en stemrechten houdt. Deze kan de overige aandeelhouders dwingen hun aandelen over te dragen. Dit instrument is met name relevant bij private equity-transacties of squeeze-outs na een openbaar bod.
De uitgekochte aandeelhouder heeft recht op een reële en redelijke vergoeding die overeenstemt met de werkelijke waarde van de aandelen. De Ondernemingskamer hanteert daarbij een pro rata parte-benadering: het maakt niet uit of iemand meerderheids- of minderheidsaandeelhouder is voor de waarde van de afzonderlijke aandelen.
- Het enquêterecht
Het enquêterecht (artikel 2:345 BW) is geen instrument voor definitieve ontvlechting, maar biedt de mogelijkheid om de Ondernemingskamer te verzoeken een onderzoek in te stellen naar het beleid en de gang van zaken binnen de vennootschap.
De kracht van het enquêterecht schuilt in de onmiddellijke voorzieningen die de Ondernemingskamer kan treffen, waaronder schorsing van bestuurders, tijdelijke aanstelling van bestuurders en tijdelijke overdracht van aandelen ten titel van beheer. In de praktijk fungeert het enquêterecht vaak als opmaat naar een definitieve ontvlechting via de geschillenregeling. De Wagevoe speelt hierop in door beide procedures bij dezelfde instantie – de Ondernemingskamer – te concentreren.
- Waardering: een praktisch aandachtspunt
Bij zowel de uitkoop- als de geschillenregeling speelt de waardering van aandelen een cruciale rol. De Ondernemingskamer hanteert als uitgangspunt de waarde in het economisch verkeer, maar in de praktijk wordt veelal gewaardeerd op stand-alone en going concern-basis aan de hand van de DCF-methode. In de jurisprudentie is bevestigd dat de strekking van de geschillenregeling is dat de gedwongen verkoper een prijs ontvangt die zoveel mogelijk overeenstemt met die bij vrijwillige vervreemding.
Voor ondernemers en investeerders is het daarom verstandig om al bij het aangaan van de samenwerking afspraken te maken over de waarderingsmethodiek bij een eventueel geschil. Dit kan in de aandeelhoudersovereenkomst of de statuten. Dat voorkomt langdurige en kostbare (waarderings)discussies achteraf.
Conclusie
Het Nederlandse ondernemingsrecht biedt aandeelhouders drie krachtige instrumenten om uit een impasse te komen: de geschillenregeling voor ontvlechting, de uitkoopregeling voor squeeze-outs en het enquêterecht voor onderzoek en voorlopige maatregelen. De Wagevoe heeft de geschillenregeling per 1 januari 2025 aanzienlijk verbeterd en effectiever gemaakt. Juist daarom is het belangrijk dat ondernemers en investeerders al vroeg nadenken over exit-scenario’s en waarderingsafspraken. Professioneel juridisch advies vooraf voorkomt kostbare geschillen achteraf.
Heb je hier vragen over? Bel ons (020-3792321) of mail onze specialist Jeroen (jeroen@thelegalgroup.nl) gerust, zodat wij je verder kunnen helpen.