Ook in spoedgevallen
jouw New Legal partner.
Spoednummer: 06-51 94 11 54
TLG – Kantoor AMSTERDAM

TLG – Kantoor AMSTERDAM

De Lairessestraat 107
1071 NX Amsterdam

TLG – Kantoor Den Haag

TLG – Kantoor Den Haag

Badhuisweg 84
2587 CL Den Haag

TLG – Kantoor Rotterdam

TLG – Kantoor Rotterdam

Veerkade 1
3016 DE Rotterdam

Komt een octrooi bij de Raad van State

Update 2026: modernisering van het Nederlandse octrooisysteem

De discussie over het Nederlandse registratieoctrooi heeft inmiddels een vervolg gekregen. In februari 2026 is een wetsvoorstel tot modernisering van de Rijksoctrooiwet 1995 voor advies voorgelegd aan de Raad van State. Op 10 juni 2026 adviseerde de Afdeling advisering om het wetsvoorstel in te dienen. Daarmee is de discussie over de kwaliteit en toetsing van Nederlandse octrooien, die ook in deze blog centraal staat, nog altijd actueel.

Bron: Raad van State, modernisering van de Rijksoctrooiwet 1995.

Bij TLG. weten we dat octrooien geen lichte kost zijn. Je moet er een beetje verstand van hebben. Soms gaat het helemaal mis. “De onderhavige zaken zijn hiervoor exemplarisch”, zeg ik de rechtbank Den Haag na. Want die was ook in dit geschil bevoegd om over de geldigheid dan wel nietigheid van een tweetal Nederlandse registratieoctrooien te oordelen.

Tijdens de registratieprocedure ligt de aanvrager behoorlijk overhoop met Octrooicentrum Nederland (OCNL) en de manier waarop die instantie onder andere het nieuwheidsonderzoek verricht. “Onzorgvuldig”, zegt de aanvrager, en tegen een onzorgvuldig besluit kun je in beroep bij de bestuursrechter. Toch?

Waar gaat het over?

Dat is eigenlijk helemaal niet zo interessant. Interessant is de hele procedure, civielrechtelijk en bestuursrechtelijk, het onbegrip bij de betrokken octrooiaanvrager, maar ook de status van het Nederlandse registratieoctrooi.

De uitvinding heeft betrekking op de mogelijkheden die RFID-chiptechnologie in combinatie met de kentekenplaat van een geregistreerd voertuig of vaartuig biedt om het kenteken en de daaraan gekoppelde voertuiggegevens elektronisch te controleren. Dankzij een elektronisch leesapparaat zou bijvoorbeeld de politie de echtheid van de gegevens kunnen controleren, zonder de kentekenplaat optisch te hoeven waarnemen.

Elk IE-recht kent eigen zogeheten materiële vereisten. Dat zijn de inhoudelijke eisen die aan een creatieve prestatie, een innovatie of een communicatiemiddel worden gesteld. Door de Nederlandse bijzondere wet, of rechtstreeks door EU-recht.

Daar gaat het nu niet over. Het gaat nu om de formele vereisten, die er soms ook zijn. Die eisen zijn er niet voor onder andere het auteursrecht, de naburige rechten en het handelsnaamrecht. Maar wel voor verschillende andere IE-rechten. Die moeten ergens worden ingeschreven of geregistreerd.

Daarin zijn dan weer twee smaken: toetsing vooraf door de inschrijvingsinstantie, met een weigeringsbevoegdheid, of een registratie zonder inhoudelijke toetsing vooraf, en zonder zo’n bevoegdheid.

Het Nederlandse registratieoctrooi (de naam zegt het al) is een voorbeeld van dat laatste type. Bij een Europees octrooi vindt daarentegen wel een inhoudelijke toetsing vooraf plaats door het Europees Octrooibureau (EOB).

En wat is nu het probleem?

De conclusies van de aanvrager bevatten veel teksten die er eigenlijk niet toe doen. Het beoordelen daarvan op nieuwheid en inventiviteit is lastig. Ook voor het OCNL. Dat laat dus veel buiten beschouwing. Nieuwheid en inventiviteit zijn ver te zoeken, zeker ook in de communicatie met het OCNL.

Maar de aanvrager wil toch zijn registratie, en krijgt die ook. Die kan in het systeem namelijk niet op inhoudelijke gronden worden geweigerd. Het Nederlandse registratiesysteem kent immers geen bindend inhoudelijk vooronderzoek.

De aanvrager heeft voor en na de octrooiregistratie contact met de RDW om zijn idee daar ingang te doen vinden. Dat lukt niet echt.

Uiteindelijk spreekt de octrooihouder de RDW aan wegens inbreuk op zijn octrooien. Dat gaat de Rijksdienst voor het Wegverkeer net iets te ver. De RDW stelt een vordering in tot vernietiging van de octrooien, met als verplichte bijlage de adviezen van het OCNL ter zake.

Daar wil de octrooihouder niets van weten, omdat er een bestuursrechtelijke procedure van hem loopt tegen die adviezen. Die staan daarmee volgens hem dus niet vast.

De rechtbank Den Haag maakt korte metten met de octrooien. Er ontbreekt nieuwheid, zodat de octrooien worden vernietigd. De bestuursrechtelijke procedure loopt ondertussen door.

Rechtbank Den Haag, 17 november 2021

De rechtbank vernietigt beide octrooien wegens het ontbreken van nieuwheid. Daarbij staat zij ook stil bij de keerzijde van het Nederlandse registratieoctrooi.

“De onderhavige zaken zijn hiervoor exemplarisch.”

De rechtbank wijst erop dat het registratiesysteem oorspronkelijk bedoeld was om aanvragers laagdrempelig en tegen relatief lage kosten toegang te bieden tot octrooibescherming, ongeacht de uitkomst van een nieuwheidsonderzoek. De kwaliteit van de verleende octrooien is daarmee echter niet gegarandeerd. Voor octrooihouders en derden kan onduidelijk zijn wat een verleend octrooi daadwerkelijk waard is.

De rechtbank geeft daarom in overweging om bij een toekomstige wijziging van de Rijksoctrooiwet 1995 opnieuw na te denken over de wenselijkheid van dit systeem.

Dat is natuurlijk niet niets. Zo’n overweging ten overvloede.

Er werd in Nederland ooit nagedacht over het invoeren van een zogeheten gebruiksmodel als vorm van IE-bescherming. Dat bestaat in veel andere landen (Gebrauchsmuster, utility model). Als een soort “klein octrooi”. Mogelijk is dat een handzaam alternatief.

Raad van State, 24 april 2024

Op 28 februari 2020 en 6 maart 2020 heeft het Octrooicentrum adviezen uitgebracht over de twee octrooien, NL1042756 en NL1042286. De RDW had op grond van artikel 84 van de Rijksoctrooiwet 1995 om deze adviezen verzocht.

De octrooihouder heeft tegen de adviezen bezwaar ingesteld. Het Octrooicentrum verklaarde dit bezwaar niet-ontvankelijk, omdat de adviezen volgens het OCNL geen besluiten zijn als bedoeld in artikel 1:3 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb).

De rechtbank Den Haag verklaarde het beroep tegen die beslissing op 22 juli 2021 ongegrond. De octrooihouder stelde vervolgens hoger beroep in bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State.

Inmiddels hadden de octrooihouder en de RDW echter een schikking getroffen, waarbij de octrooihouder afstand deed van de betreffende octrooien. Daarmee was zijn procesbelang bij het hoger beroep vervallen. De Raad van State verklaarde het hoger beroep daarom niet-ontvankelijk.

Toch liet de Afdeling het daar niet helemaal bij. Ten behoeve van de rechtspraktijk overwoog zij ten overvloede dat zij zich kon verenigen met het oordeel van de rechtbank over de juridische status van de adviezen.

Die adviezen zijn geen besluiten in de zin van artikel 1:3 Awb. Een advies van het OCNL verandert immers op zichzelf niets aan de rechtspositie van de octrooihouder. Ook wanneer het OCNL adviseert dat een octrooi nietig is, blijft het octrooi van kracht totdat de rechter daarover beslist.

Dat de adviezen een rol spelen bij een civiele procedure tot vernietiging van een octrooi, maakt dat niet anders.

Leermomenten

Dag octrooi voor de Raad van State dus. We leren iets meer over hoe het OCNL aankijkt tegen onduidelijke conclusies, wat de rechtbank Den Haag oordeelt over de geldigheid van octrooien, wat de problematische status van het Nederlandse registratieoctrooi is en wat de bestuursrechtelijke status is van de adviezen van het OCNL.

Vooraf inhoudelijk onderzochte IE-rechten bieden doorgaans meer zekerheid over de geldigheid bij verlening. Bij registratierechten zonder inhoudelijke toetsing vooraf kan die zekerheid beperkter zijn. Ongeregistreerde IE-rechten kunnen daarnaast bijzondere bewijsproblemen opleveren.

Voor het auteursrecht verwijs ik in dit kader naar mijn blog over het Copyrights Register. Een registratie kan helpen bij het vastleggen van bewijs, maar vormt op zichzelf geen garantie voor auteursrechtelijke bescherming.

Voor alle IE-rechten geldt dat uiteindelijk de rechter in een concreet geschil over de geldigheid of bescherming kan oordelen. Vooronderzoek of niet – registratie of niet.

Vragen over octrooien of andere intellectuele-eigendomsrechten? Neem dan contact op met de specialisten van TLG.

Bronnen

Rechtbank Den Haag, 17 november 2021, ECLI:NL:RBDHA:2021:12827.

Raad van State, 24 april 2024, ECLI:NL:RVS:2024:1710.

NOVU, 27 januari 2023, Het Nederlandse registratiesysteem voor octrooien.

Raad van State, 10 juni 2026, Modernisering van de Rijksoctrooiwet 1995.