Aandeelhoudersgeschillen: wat kun je doen bij de Ondernemingskamer?

Waar meerdere aandeelhouders samenwerken, kunnen spanningen hoog oplopen. Denk aan een medeaandeelhouder die het beleid van de vennootschap frustreert, een bestuur dat niet transparant handelt of een situatie waarin u als aandeelhouder volledig buitenspel wordt gezet.

Het Nederlandse recht biedt voor dit soort situaties krachtige instrumenten en de Ondernemingskamer van het Gerechtshof Amsterdam speelt daarin een hoofdrol. In deze blog worden de twee belangrijkste routes besproken: het enquêterecht en de geschillenregeling.

Het enquêterecht

Het enquêterecht is het zwaarste geschut dat het Nederlandse ondernemingsrecht kent bij conflicten binnen een vennootschap. Het is geregeld in artikel 2:345 en verder van het Burgerlijk Wetboek (BW) en stelt de Ondernemingskamer in staat een onderzoek te gelasten naar het beleid en de gang van zaken binnen een rechtspersoon.

Het enquêterecht is niet alleen bedoeld voor grote partijen. Bij een BV of NV met een geplaatst kapitaal van maximaal € 22,5 miljoen kan een aandeelhouder (of certificaathouder) al een verzoek indienen als hij, alleen of samen met anderen, minstens een tiende (10%) van het geplaatste kapitaal bezit of een bedrag van aandelen of certificaten daarvan tot een nominale waarde van € 225.000 of zoveel minder als de statuten bepalen. Bij grotere vennootschappen ligt de drempel lager: daar is een honderdste (1%) van het kapitaal voldoende.

De Ondernemingskamer wijst een verzoek alleen toe wanneer er gegronde redenen bestaan om te twijfelen aan een juist beleid of een juiste gang van zaken. Dit betekent dat het niet voldoende is om het simpelweg oneens te zijn met bepaalde besluiten: er moet sprake zijn van serieuze aanwijzingen dat er iets mis is.

Onmiddellijke voorzieningen

Een groot voordeel van het enquêterecht is de snelheid. De Ondernemingskamer behandelt verzoeken met de meeste spoed.

Bovendien kan de Ondernemingskamer al vóórdat een onderzoek is afgerond – en zelfs vóórdat een onderzoek is gelast – zogenaamde onmiddellijke voorzieningen treffen. Dit zijn tijdelijke maatregelen die nodig zijn om de situatie binnen de vennootschap te stabiliseren.

De voorwaarde is dat er een onmiddellijke voorziening vereist is in verband met de toestand van de vennootschap of in het belang van het onderzoek.

Wanbeleid en definitieve voorzieningen

Als uit het onderzoeksverslag blijkt dat er sprake is van wanbeleid, kan de Ondernemingskamer op verzoek van de oorspronkelijke verzoekers ingrijpende definitieve voorzieningen treffen. Het verzoek daartoe moet binnen twee maanden na neerlegging van het verslag worden ingediend.

De maatregelen die de Ondernemingskamer kan treffen zijn verstrekkend en omvatten onder meer:

• Schorsing of vernietiging van besluiten;
• Schorsing of ontslag van bestuurders of commissarissen;
• Tijdelijke aanstelling van bestuurders;
• Tijdelijke afwijking van de statuten;
• Tijdelijke overdracht van aandelen ten titel van beheer;
• In het uiterste geval zelfs ontbinding van de rechtspersoon.

De geschillenregeling

Naast het enquêterecht bestaat de geschillenregeling, die specifiek is gericht op het beslechten van conflicten tussen aandeelhouders onderling.

De geschillenregeling is van toepassing op de BV en de NV, mits de aandelen niet beursgenoteerd zijn. De regeling kent twee hoofdroutes: uitstoting en uittreding.

Uitstoting

De uitstotingsvordering (artikel 2:336a BW) biedt aandeelhouders, die samen ten minste een derde deel van het geplaatste kapitaal verschaffen, de mogelijkheid om de Ondernemingskamer te verzoeken een medeaandeelhouder te bevelen zijn aandelen over te dragen.

Dit kan wanneer die aandeelhouder door zijn gedragingen het belang van de vennootschap zodanig schaadt dat het voortduren van diens aandeelhouderschap in redelijkheid niet kan worden geduld.

Denk hierbij aan een aandeelhouder die stelselmatig (en op onredelijke gronden) besluitvorming blokkeert of concurrerende activiteiten ontplooit.

Uittreding

Het spiegelbeeld van de uitstoting is de uittredingsvordering (artikel 2:343 BW). Een aandeelhouder die zodanig in zijn rechten of belangen wordt geschaad dat het voortduren van zijn aandeelhouderschap in redelijkheid niet meer van hem kan worden gevergd, kan de Ondernemingskamer verzoeken om zijn medeaandeelhouder, of de vennootschap zelf, te bevelen zijn aandelen over te nemen.

Een belangrijk detail: de Ondernemingskamer kan bij de prijsbepaling een billijke verhoging toepassen als de gedragingen van de wederpartij hebben geleid tot een waardedaling van de aandelen.

Welke route kiezen?

De keuze tussen het enquêterecht en de geschillenregeling hangt af van wat het doel is.

Het enquêterecht is bij uitstek geschikt wanneer het functioneren van de vennootschap als geheel in gevaar is en er snel ingegrepen moet worden.

De geschillenregeling is het aangewezen instrument wanneer de kern van het probleem ligt in de verhouding tussen aandeelhouders en een definitieve scheiding van wegen de beste oplossing is.

In de praktijk worden beide routes soms gecombineerd: een enquêteprocedure om de situatie te stabiliseren en parallel een geschillenregeling om de aandeelhoudersverhoudingen definitief te regelen.

Conclusie

Het Nederlandse recht biedt aandeelhouders die in een conflict zijn verwikkeld effectieve instrumenten.

Via het enquêterecht kan de Ondernemingskamer een onderzoek gelasten en verstrekkende (voorlopige én definitieve) voorzieningen treffen wanneer er gegronde redenen zijn om aan het beleid te twijfelen.

Via de geschillenregeling kan een onhoudbare situatie tussen aandeelhouders worden doorbroken door middel van uitstoting of uittreding.

Wie als aandeelhouder in een conflict verzeild raakt, doet er goed aan tijdig juridisch advies in te winnen om te beoordelen welke route het meest passend is.

Over de auteur

Deze blog is geschreven door Thomas Padding, advocaat bij The Legal Group. Thomas is gespecialiseerd in ondernemingsrecht en adviseert ondernemers en organisaties over uiteenlopende ondernemingsrechtelijke vraagstukken, waaronder contracten, samenwerkingen en aandeelhoudersgeschillen.