Ook in spoedgevallen
jouw New Legal partner.
Spoednummer: 06-51 94 11 54
TLG – Kantoor AMSTERDAM

TLG – Kantoor AMSTERDAM

De Lairessestraat 107
1071 NX Amsterdam

TLG – Kantoor Den Haag

TLG – Kantoor Den Haag

Badhuisweg 84
2587 CL Den Haag

TLG – Kantoor Rotterdam

TLG – Kantoor Rotterdam

Veerkade 1
3016 DE Rotterdam

Wanneer leidt inbreuk op een IE-recht tot een verbod?

Leidt inbreuk op een IE-recht altijd tot een opgelegd verbod? Deze vraag heeft de afgelopen jaren tot stevige discussies geleid. Centraal staat de vraag wanneer een rechter een verbod wegens het evenredigheidsbeginsel moet beperken of achterwege laten. Geen verbod dus, maar mogelijk een andere maatregel. Deze blog bespreekt twee onderzoeken hierover. Leon Dijkman promoveerde medio 2023 op het onderwerp proportionaliteit. De hoogleraren Dick van Engelen en Anselm Kamperman Sanders onderzochten vervolgens welke rol de Nederlandse wetgever hierin zou moeten spelen. We blikken even verder.

Het proportionaliteitsbeginsel bij IE-inbreuk

Een belangrijk discussiepunt in Nederland is dat het evenredigheidsbeginsel uit de Europese Handhavingsrichtlijn niet afzonderlijk en uitdrukkelijk in alle Nederlandse IE-wetgeving is opgenomen.

Het proportionaliteitsbeginsel uit de Europese Handhavingsrichtlijn is te vinden in artikel 3. Daar staat in het tweede lid dat maatregelen, procedures en rechtsmiddelen ter handhaving van intellectuele-eigendomsrechten niet alleen doeltreffend en afschrikkend, maar ook evenredig moeten zijn.

Dit evenredigheidsbeginsel vereist bovendien dat bij de toepassing van deze maatregelen belemmeringen voor legitiem handelsverkeer worden vermeden en waarborgen tegen misbruik van procedures bestaan.

Artikel 3 leert daarmee dat het proportionaliteitsbeginsel tegenwicht beoogt te bieden aan het private belang van de IE-rechthebbende, die gebaat is bij afschrikkende en doeltreffende rechtshandhaving. Daartegenover staat het algemene belang van onbelemmerd legitiem handelsverkeer en het voorkomen van misbruik van procesrecht.

Het proportionaliteitsbeginsel is ook terug te vinden in het TRIPS-verdrag. Het beginsel speelt daarmee niet alleen binnen het EU-recht, maar ook binnen het internationale kader voor de handhaving van intellectuele-eigendomsrechten een rol.

Het uitblijven van een afzonderlijke wettelijke bepaling in Nederland betekent overigens niet dat het beginsel buiten toepassing blijft. Nederlandse rechters moeten het nationale recht immers zoveel mogelijk richtlijnconform uitleggen.

Een tweede verzachtende Nederlandse factor is de status van het kort geding. Veel IE-inbreukzaken worden in kort geding behandeld. En uitgerekend de voorzieningenrechter beschikt over een aanzienlijke beoordelingsruimte bij het bepalen van de toe te wijzen voorlopige maatregelen.

Maar goed, het blijft een belangrijke vraag voor alle betrokkenen: zowel de IE-rechthebbende als de vermeende IE-inbreukmaker en de IE-rechtspraktijk.

Het proefschrift van Leon Dijkman

De drie delen van het boek van Leon Dijkman leiden de lezer van de normatieve grondslagen van proportionaliteit naar de praktische toepassingen ervan.

Deel I betoogt dat proportionaliteit, in tegenstelling tot de conventionele opvatting, geen volledig open afwegingstoets is, maar eerder het beginsel van evenredige reikwijdte toepast in de fase van de rechtsmiddelen.

Deel II biedt een diepgaande analyse van situaties waarin een permanent verbod dit beginsel dreigt te schenden. Het onderzoek is gebaseerd op een kwalitatieve studie van beslissingen van Amerikaanse districtsrechtbanken tussen 2006 en 2020, waarin een permanent verbod in octrooizaken werd verleend of afgewezen. Daarmee worden omstandigheden in kaart gebracht waarin een verbod onevenredige gevolgen zou kunnen hebben.

Deel III baseert het onderzoek op het EU-recht en stelt een evenredigheidstoets voor op basis van drie elementen: overschrijding, misbruik en conflicten met de rechten van derden.

Het boek biedt daarmee een Europees antwoord op een mondiaal probleem. Het is een waardevolle bron voor praktijkjuristen en wetenschappers die niet alleen op zoek zijn naar de normatieve, empirische en juridische basis van proportionaliteit in het Europese octrooirecht, maar ook naar richtlijnen voor de toepassing ervan in de praktijk.

Op 12 januari 2024 vond aan de Erasmus Universiteit Rotterdam een boekpresentatie plaats. Bekijk hier de oorspronkelijke informatie over de boekpresentatie.

Het onderzoeksrapport van Dick van Engelen en Anselm Kamperman Sanders

Het onderzoek van Dick van Engelen en Anselm Kamperman Sanders bestudeert in het kader van het Nederlandse wetgevingsproces eveneens de vraag of het proportionaliteitsbeginsel bij inbreukverboden uit de Europese Handhavingsrichtlijn voldoende is vertaald naar het Nederlandse octrooirecht.

Hun conclusie in het rapport uit 2023 is dat het verstandig is om met concrete aanvullende implementatie nog even te wachten, in afwachting van meer duidelijkheid op Europees niveau.

Het rapport is verplicht leesvoer voor direct geïnteresseerden.

Wat betekent dit voor de IE-rechtspraktijk?

De onderzoeken laten zien dat het opleggen van een verbod bij IE-inbreuk niet uitsluitend draait om de vaststelling dat een recht is geschonden. Ook de gevolgen en de evenredigheid van de gevraagde maatregel kunnen een rol spelen.

De discussie over proportionaliteit blijft daarmee relevant voor rechthebbenden, vermeende inbreukmakers en de rechtspraktijk. Een verbod is een belangrijk handhavingsmiddel, maar de toepassing ervan vraagt om een zorgvuldige juridische beoordeling.

Heb je vragen over de handhaving van intellectuele-eigendomsrechten?
Neem dan contact op met de specialisten van TLG.

Bronnen

Leon Dijkman, The Proportionality Defence in European Patent Law, European University Institute, 26 mei 2023. Bekijk de publicatie.

Leon Dijkman, boekpresentatie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, 12 januari 2024. Bekijk de PDF.

The Proportionality Test in European Patent Law, gastbijdrage op IPKat, december 2023. Lees de bijdrage.

Dick van Engelen en Anselm Kamperman Sanders, Proportionaliteit in het Octrooirecht: een rol voor de Nederlandse wetgever?, 25 september 2023. Bekijk het onderzoeksrapport.