Dikke Pens versus ABBA: mag je zomaar een carnavalsnummer maken van een wereldhit?

Een Brabantse carnavalsband tegenover ABBA. Het klinkt als het begin van een grap, maar de rechter moet zich er serieus over buigen.

De Brabantse band De Kapotte Kachels schreef een nieuwe tekst op de bekende ABBA-melodie en bracht het nummer uit onder de titel Dikke Pens. Het nummer sloeg aan bij carnavalsvierders en verzamelde meer dan een miljoen streams. Daar was niet iedereen blij mee. Universal Music, dat de belangen van ABBA vertegenwoordigt, sommeerde de band het nummer offline te halen. Volgens ABBA is er zonder toestemming gebruikgemaakt van hun muziek en wordt hun werk bovendien op een manier gebruikt waar zij zich al jarenlang tegen verzetten.

De carnavalsband ziet dat anders en beroept zich op de parodie-exceptie: een wettelijke regeling die onder bepaalde voorwaarden toestaat om een bestaand werk op humoristische wijze te bewerken.

Dat verweer is niet kansloos. Een parodie mag immers herkenbaar aansluiten bij een bestaand werk, zolang er voldoende verschillen zijn en het humoristische karakter duidelijk vooropstaat. Niemand zal Dikke Pens verwarren met het origineel, en aan humor ontbreekt het evenmin.

Toch draait deze zaak waarschijnlijk niet zozeer om de vraag óf sprake is van een parodie, maar vooral om de manier waarop die parodie is verspreid. Een grappige uitvoering tijdens carnaval is iets anders dan een nummer jarenlang beschikbaar houden op Spotify. Daarmee wordt het onderdeel van dezelfde commerciële muziekmarkt waarin ook het origineel wordt aangeboden en moeten de belangen van de oorspronkelijke makers nadrukkelijker worden meegewogen.

Daar komt nog bij dat auteurs niet alleen auteursrechten hebben, maar ook zogenoemde persoonlijkheidsrechten. Die beschermen makers tegen wijzigingen van hun werk die afbreuk kunnen doen aan hun artistieke visie of reputatie. De leden van ABBA hebben zich in het verleden consequent verzet tegen alternatieve teksten op hun nummers, wat hun positie in deze procedure kan versterken.

De meest waarschijnlijke uitkomst lijkt ergens in het midden te liggen. De verwachting is dat de rechter zal erkennen dat Dikke Pens in de kern een parodie is, maar dat de commerciële exploitatie via Spotify mogelijk een stap te ver gaat. In dat scenario blijft het nummer welkom in de feesttent, maar niet op de streamingdiensten.

Hoe de uitspraak ook uitvalt, de zaak reikt verder dan carnaval alleen. In een tijd waarin muziek eenvoudig kan worden bewerkt, gedeeld en wereldwijd verspreid, kan deze procedure belangrijke duidelijkheid geven over de grenzen van creatieve vrijheid en auteursrecht.

Heb je vragen over auteursrechten, parodieën, muziekgebruik of andere intellectuele eigendomsrechten? Neem gerust contact met ons op. Wij denken graag met je mee over de mogelijkheden en risico’s, zodat je niet voor verrassingen komt te staan.