Dikke Pens versus ABBA: mag je zomaar een carnavalsnummer maken van een wereldhit?

Een Brabantse carnavalsband tegenover ABBA. Het klinkt als het begin van een grap, maar de rechtbank Midden-Nederland moest zich er serieus over buigen.

De Brabantse carnavalsband De Kapotte Kachels schreef een nieuwe tekst op de melodie van ABBA’s Take A Chance On Me en bracht het nummer uit onder de titel Dikke Pens (Clap Your Pens). Het nummer sloeg aan bij carnavalsvierders en werd meer dan een miljoen keer gestreamd.

Universal Music Publishing, dat namens de rechthebbenden van ABBA optrad, liet het nummer vervolgens van onder meer Spotify verwijderen. Volgens Universal werd zonder toestemming gebruikgemaakt van de muziek van ABBA.

De Kapotte Kachels waren het daar niet mee eens en beriepen zich op de parodie-exceptie: een wettelijke regeling die onder bepaalde voorwaarden toestaat om een bestaand werk op humoristische wijze te bewerken.

Wanneer is een parodie toegestaan?

Een parodie mag herkenbaar aansluiten bij een bestaand werk. Daarbij moet de parodie duidelijke verschillen vertonen met het oorspronkelijke werk en een uiting van humor of spot vormen.

Dat Dikke Pens humoristisch bedoeld is en verschilt van het origineel, was in deze zaak niet het grootste struikelblok. De rechtbank keek vooral naar de manier waarop gebruik werd gemaakt van Take A Chance On Me en naar de belangen van de oorspronkelijke rechthebbenden.

Waarom ging het beroep op de parodie-exceptie niet op?

De herkenbare melodie van Take A Chance On Me is gedurende het hele carnavalsnummer te horen. Daarmee blijft een wezenlijk en zeer herkenbaar onderdeel van het oorspronkelijke werk aanwezig.

Daarnaast speelde de manier waarop Dikke Pens werd geëxploiteerd een belangrijke rol. Het nummer was niet alleen bedoeld voor een tijdelijke uitvoering tijdens carnaval, maar werd commercieel aangeboden via streamingdiensten zoals Spotify. Daardoor had het nummer een groot en blijvend bereik.

De rechtbank woog deze omstandigheden mee bij de belangenafweging en oordeelde dat De Kapotte Kachels zich in dit geval niet met succes op de parodie-exceptie konden beroepen.

Feesttent of Spotify: maakt dat verschil?

De uitspraak laat zien dat de context waarin een parodie wordt gebruikt van belang kan zijn. Een humoristische bewerking betekent niet automatisch dat ieder gebruik daarvan is toegestaan.

Bij de beoordeling kunnen onder meer de omvang van het gebruik van het oorspronkelijke werk, het bereik van de parodie en de commerciële exploitatie een rol spelen. In deze zaak woog mee dat de bekende melodie gedurende het hele nummer herkenbaar bleef en Dikke Pens via streamingplatforms commercieel werd geëxploiteerd.

De Kapotte Kachels wilden het nummer opnieuw via onder meer Spotify beschikbaar kunnen stellen. De rechtbank wees hun vorderingen echter af.

Wat kunnen makers en ondernemers hiervan leren?

De uitspraak laat zien dat de parodie-exceptie geen vrijbrief is om een bestaand werk zonder toestemming te gebruiken. Ook wanneer een bewerking duidelijk humoristisch is, moet worden gekeken naar de concrete omstandigheden waarin het oorspronkelijke werk wordt overgenomen en gebruikt.

Voor makers is daarom niet alleen van belang wat zij van een bestaand werk overnemen, maar ook hoe en waar zij hun bewerking vervolgens exploiteren.

Dat is relevant voor veel meer dan carnavalsmuziek. Muziek, beelden en andere creatieve werken kunnen tegenwoordig eenvoudig worden bewerkt en via online platforms aan een groot publiek worden aangeboden. Juist daardoor kunnen de grenzen tussen creatieve vrijheid en auteursrecht snel in beeld komen.

Een parodie kan dus humoristisch en herkenbaar zijn, zonder dat ieder gebruik van het oorspronkelijke werk daarmee automatisch is toegestaan.

Heb je vragen over auteursrechten, parodieën, muziekgebruik of andere intellectuele eigendomsrechten? Neem gerust contact met ons op. Wij denken graag met je mee over de mogelijkheden en risico’s, zodat je niet voor verrassingen komt te staan.