Ook in spoedgevallen
jouw New Legal partner.
Spoednummer: 06-51 94 11 54
TLG – Kantoor AMSTERDAM

TLG – Kantoor AMSTERDAM

De Lairessestraat 107
1071 NX Amsterdam

TLG – Kantoor Den Haag

TLG – Kantoor Den Haag

Badhuisweg 84
2587 CL Den Haag

TLG – Kantoor Rotterdam

TLG – Kantoor Rotterdam

Veerkade 1
3016 DE Rotterdam

Auteur: Pim Trooster Gelezen: 1313

Schept het dagboek van Anne Frank een precedent voor de digitale wereld?

Update november 2026: Hof van Justitie doet uitspraak

Op 9 juli 2026 heeft het Hof van Justitie van de Europese Unie uitspraak gedaan in deze zaak (C-788/24). Het Hof verduidelijkt onder welke omstandigheden een online gepubliceerd werk, dat in het ene land vrij beschikbaar mag zijn maar in een ander land nog auteursrechtelijk beschermd is, kan worden aangemerkt als een mededeling aan het publiek.

Volgens het Hof kan effectieve geoblocking voorkomen dat sprake is van een mededeling aan het publiek in het geblokkeerde land. De enkele mogelijkheid om een blokkade via een VPN te omzeilen, maakt deze niet automatisch ineffectief. Wel moet de toegepaste geoblocking voldoen aan de actuele stand van de techniek. Het is aan de nationale rechter om te beoordelen of dit daadwerkelijk het geval is.

Wanneer de geoblocking onvoldoende effectief is, kan de online publicatie alsnog een mededeling aan het publiek opleveren. De verantwoordelijkheid daarvoor ligt bij degene die het werk publiceert, niet bij de aanbieder van de VPN-dienst waarmee de blokkade wordt omzeild.

Deze uitspraak geeft belangrijke duidelijkheid over de bescherming van auteursrechten in een digitale en grensoverschrijdende omgeving. Hieronder lees je de oorspronkelijke analyse van de rechtsvragen die aan het Hof werden voorgelegd.

Achtergrond

Het Anne Frank Fonds is van mening dat de Belgische Vereniging voor Onderzoek en Ontsluiting van Historische Teksten, opgericht in België, inbreuk maakt op haar auteursrechten in Nederland door een online editie van alle manuscripten van Anne Frank op haar website te publiceren. Deze website is in Nederland niet toegankelijk, omdat de Belgische vereniging gebruikmaakt van geo-blocking. Als gevolg hiervan hebben internetgebruikers vanuit Nederland geen toegang tot deze website. Volgens het Anne Frank Fonds is dat onvoldoende, omdat de website volgens haar nog steeds gericht is op het Nederlandse publiek. Dit is belangrijk omdat het auteursrecht op dit werk in andere landen is verlopen, maar in Nederland op bepaalde delen van het dagboek van Anne Frank nog tot 2037 van kracht is.

Rechtsvraag

Het Anne Frank Fonds stelt dat, ondanks de toegepaste geoblocking, de werken van Anne Frank toch toegankelijk zijn vanuit Nederland via het gebruik van Virtual Private Networks (VPN) of andere omzeilingsmethoden. Hierdoor zou er sprake zijn van een “mededeling aan het publiek” in Nederland, wat een inbreuk op het auteursrecht betekent volgens artikel 3, lid 1, van de Auteursrechtrichtlijn (Richtlijn 2001/29/EG). De Vereniging betoogt dat zij voldoende maatregelen heeft genomen om toegang vanuit Nederland te blokkeren en dat zij niet verantwoordelijk is voor het feit dat gebruikers technische middelen kunnen inzetten om deze blokkades te omzeilen.

De prejudiciële vragen van de Hoge Raad

De Hoge Raad heeft in 2024 de navolgende prejudiciële vragen gesteld aan het Hof van Justitie van de Europese Unie (HvJ EU):

  1. Moet artikel 3, lid 1, van de Auteursrechtrichtlijn zo worden uitgelegd dat een werk dat op het internet is gepubliceerd alleen als een “mededeling aan het publiek” in een bepaald land kan worden beschouwd, indien die publicatie specifiek is gericht op het publiek in dat land? Zo ja, welke factoren moeten worden meegewogen bij de beoordeling hiervan?
  2. Kan er sprake zijn van een “mededeling aan het publiek” in een bepaald land indien gebruik is gemaakt van geavanceerde geo-blocking, waardoor de website met het werk alleen bereikbaar is voor het publiek in dat land door de blokkade te omzeilen via een VPN of een vergelijkbare dienst? Is het hierbij relevant in welke mate het publiek in het geblokkeerde land bereid en in staat is om toegang te verkrijgen tot de website via een dergelijke dienst? Maakt het verschil indien, naast de geo-blocking, nog andere maatregelen zijn genomen om toegang voor het publiek in dat land te ontmoedigen of te bemoeilijken?

Mogelijke gevolgen

Ten tijde van het stellen van de prejudiciële vragen werd verwacht dat de antwoorden van het HvJ EU gevolgen zouden kunnen hebben voor de handhaving van auteursrechten in de digitale en grensoverschrijdende context. Daarbij werden onder andere de volgende mogelijke gevolgen voorzien:

  • Internationale publicaties: Uitgevers zullen mogelijk extra voorzorgsmaatregelen moeten nemen bij het online beschikbaar stellen van werken die in sommige landen nog wel en in andere landen niet auteursrechtelijk beschermd zijn.
  • Technologiebedrijven: Aanbieders van VPN-diensten en andere omzeilingstechnologieën zouden mogelijk als inbreukmakers op auteursrechten kunnen worden aangemerkt. De uitspraak van 9 juli 2026 heeft inmiddels verduidelijkt dat het gebruik van een VPN voor het omzeilen van geoblocking de mededeling aan het publiek niet aan de VPN-aanbieder toerekent.
  • Gebruikers: Individuele internetgebruikers moeten zich bewust zijn van de juridische implicaties van het omzeilen van geoblocking om toegang te krijgen tot auteursrechtelijk beschermd materiaal.

Conclusie

De zaak rondom het dagboek van Anne Frank en de online publicatie ervan raakt aan fundamentele vragen over auteursrecht in het digitale tijdperk. Het blijft een uitdaging om een evenwicht te vinden tussen het beschermen van auteursrechten en het bieden van vrije toegang tot informatie. De uitspraak van het HvJ EU geeft belangrijke aanknopingspunten voor de manier waarop we omgaan met auteursrecht en digitale toegankelijkheid op internationaal niveau.

Bronnen

Hoge Raad, 20 september 2024 (ECLI:NL:HR:2024:1263)

Hof van Justitie EU, 9 juli 2026 (C-788/24)