Ook in spoedgevallen
jouw New Legal partner.
Spoednummer: 06-51 94 11 54
TLG – Kantoor AMSTERDAM

TLG – Kantoor AMSTERDAM

De Lairessestraat 107
1071 NX Amsterdam

TLG – Kantoor Den Haag

TLG – Kantoor Den Haag

Badhuisweg 84
2587 CL Den Haag

TLG – Kantoor Rotterdam

TLG – Kantoor Rotterdam

Veerkade 1
3016 DE Rotterdam

Auteur: Diederik Donk Gelezen: 1765

Wet open overheid (Woo): van Wob naar Woo

Op 1 mei 2022 trad de Wet open overheid (Woo) in werking. Daarmee kwam een einde aan de Wet openbaarheid van bestuur (Wob). Wob-verzoeken werden Woo-verzoeken. Het doel bleef hetzelfde: een transparantere overheid. Maar de Woo gaat op verschillende onderdelen verder dan haar voorganger.

De Woo benadrukt het belang van openbaarheid van publieke informatie voor de democratische rechtsstaat, burgers, het bestuur en de economische ontwikkeling. De wet geeft burgers expliciet het recht op toegang tot publieke informatie en verplicht overheidsorganisaties om meer informatie uit eigen beweging openbaar te maken.

Inmiddels zijn we enkele jaren verder. Hoe werkt de Woo in de praktijk en wat is er sinds de invoering veranderd?

Actieve openbaarmaking en informatiehuishouding

Een belangrijk onderdeel van de Woo is de actieve openbaarmaking. Dat betekent dat overheidsorganisaties informatie uit eigen beweging publiceren, zonder dat een burger, journalist of Kamerlid daar eerst om hoeft te vragen.

Vooral bij grote maatschappelijke thema’s, zoals stikstof en wonen, is het belangrijk dat overheidsorganisaties hun informatie en kennis delen. Openbaarheid maakt het mogelijk om te controleren hoe besluiten tot stand komen en welke belangen daarbij een rol spelen.

De Woo onderscheidt 17 informatiecategorieën die uiteindelijk verplicht actief openbaar moeten worden gemaakt. Denk aan wet- en regelgeving, organisatiegegevens, vergaderstukken, convenanten, onderzoeksrapporten, beschikkingen en Woo-besluiten.

Die verplichting wordt gefaseerd ingevoerd. Sinds 1 november 2024 geldt de verplichte actieve openbaarmaking voor de eerste vijf categorieën, waaronder wetten, besluiten van algemene strekking en informatie over de organisatie en bereikbaarheid van overheidsorganisaties. De overige categorieën volgen volgens de huidige planning vanaf de tweede helft van 2027.

Daarnaast geldt een algemene inspanningsverplichting om zoveel mogelijk informatie actief openbaar te maken, voor zover dat zonder onevenredige inspanning of kosten redelijkerwijs mogelijk is.

Ook stelt de Woo eisen aan de informatiehuishouding. Informatie moet goed worden beheerd, zodat deze kan worden teruggevonden en toegankelijk gemaakt.

Een Woo-verzoek indienen

Niet alle overheidsinformatie wordt automatisch gepubliceerd. Wie informatie zoekt die nog niet openbaar is, kan een Woo-verzoek indienen bij de betreffende overheidsorganisatie.

Iedereen kan een Woo-verzoek indienen. Daarbij hoeft de verzoeker geen persoonlijk belang aan te tonen. Wel moet voldoende duidelijk zijn over welke publieke aangelegenheid informatie wordt gevraagd.

De overheid moet in beginsel binnen vier weken op het verzoek beslissen. Deze termijn kan onder voorwaarden met twee weken worden verlengd. Bij omvangrijke of complexe verzoeken kunnen aanvullende afspraken over de afhandeling nodig zijn.

Uitzonderingsgronden en persoonlijke beleidsopvattingen

Net als onder de voormalige Wob kent de Woo absolute en relatieve uitzonderingsgronden. Niet alle informatie kan zonder meer openbaar worden gemaakt. Denk bijvoorbeeld aan vertrouwelijke bedrijfsgegevens, persoonsgegevens of informatie die de veiligheid van de Staat kan schaden.

Ook de omgang met persoonlijke beleidsopvattingen verdient aandacht. Het gaat daarbij bijvoorbeeld om ambtelijke adviezen, visies en standpunten die zijn opgesteld voor intern beraad. De Woo bevat hiervoor een afzonderlijke regeling. Bij documenten voor bepaalde formele bestuurlijke besluitvorming geldt als uitgangspunt dat persoonlijke beleidsopvattingen in niet tot personen herleidbare vorm openbaar worden gemaakt, tenzij de wettelijke uitzondering van toepassing is.

Verder bevat de Woo een expliciete antimisbruikbepaling. Een verzoek kan onder voorwaarden buiten behandeling worden gelaten wanneer kennelijk een ander doel wordt nagestreefd dan het verkrijgen van publieke informatie.

Van wetgeving naar praktijk

Bij de invoering van de Woo was de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) al actief betrokken bij de voorbereiding van gemeenten op de nieuwe verplichtingen. Ook advocatenkantoor Pels Rijcken publiceerde destijds uitvoerige toelichtingen over onder meer het overgangsrecht, persoonlijke beleidsopvattingen, uitzonderingsgronden en actieve openbaarmaking.

Die onderwerpen zijn nog altijd relevant. De uitdaging ligt inmiddels vooral bij de praktische uitvoering. Overheidsorganisaties moeten niet alleen bepalen welke informatie openbaar moet worden gemaakt, maar ook zorgen dat die informatie daadwerkelijk beschikbaar en vindbaar is.

De verdere invoering van de actieve openbaarmaking heeft vertraging opgelopen, onder meer door de ontwikkeling van de digitale infrastructuur. Daarmee blijkt dat het streven naar een open overheid niet alleen een juridische, maar ook een organisatorische en technische opgave is.

De Woo en de onderzoeksjournalistiek

Voor onderzoeksjournalisten is toegang tot overheidsinformatie van groot belang. De voormalige Wob was jarenlang een geliefd, maar soms ook verguisd instrument. Wilde een journalist weten hoe een bepaald besluit tot stand was gekomen? Dan was het vaak een kwestie van ‘even wobben’. Dat leidde tot talloze onthullingen en reconstructies.

In februari 2022 organiseerde de Vereniging van Onderzoeksjournalisten (VVOJ) een bijeenkomst over de overgang van de Wob naar de Woo. Annemarie Drahmann, destijds universitair hoofddocent bestuursrecht aan de Universiteit Leiden, besprak de gevolgen van de nieuwe wet voor journalisten.

De vragen die toen centraal stonden, blijven interessant: wat verandert er voor journalisten die overheidsinformatie opvragen? Welke regels blijven hetzelfde? En hoe verhoudt de bestaande Wob-jurisprudentie zich tot de Woo?

Bekijk de oorspronkelijke bijeenkomst van de VVOJ over de overgang van Wob naar Woo.

Meer informatie over de Wet open overheid

Voor wie zich verder wil verdiepen in de Woo, zijn de volgende bronnen interessant:

De Wet open overheid heeft de juridische basis voor meer transparantie gelegd. Of die openbaarheid ook daadwerkelijk wordt bereikt, hangt uiteindelijk af van de uitvoering. De komende jaren zullen moeten uitwijzen in hoeverre de Woo haar ambities waarmaakt.

Heeft u vragen over de Wet open overheid of de openbaarmaking van overheidsinformatie?
Neem hier contact op met TLG.